Devamı
Kışlık ekim dönemi başladı, stok için arayın

Kışlık Buğday Çeşitleri: Renan, Tigre ve Galloway Arasında Seçim

Kışlık ekmeklik buğday tarlası

Orta ve Doğu Anadolu’da kışlık buğday ekimi büyük ölçüde tamamlandı; Geçit bölgelerinde ve Marmara’da ise ekim sonu ile kasım başı hâlâ ekim zamanı. Ekim öncesinde verilmesi gereken kararlardan biri de çeşit seçimi. Bu sorunun cevabı tek bir çeşit adı değil: tarlanın bulunduğu bölge, kışın ne kadar sert geçtiği, ekimin hangi tarihe kaldığı ve buğdayın kime satılacağı birlikte belirleyici oluyor. Bu yazıda kışlık ekmeklik buğday çeşitlerimiz Renan, Tigre ve Galloway’i bu dört açıdan karşılaştırıyoruz.

Kışlık, alternatif ve yazlık buğday arasındaki fark

Çeşitleri karşılaştırmadan önce kışlık kelimesinin ne anlama geldiğini açmak gerekiyor. Bazı buğdaylar sapa kalkıp başaklanmak için belirli bir süre soğuklanmaya ihtiyaç duyuyor. Bu ihtiyacı olanlara kışlık, hiç olmayan ya da çok az olanlara yazlık buğday deniyor; soğuklanma ihtiyacının adı vernalizasyon. Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü araştırmacılarının da yer aldığı bir derlemede bu ihtiyaç, buğdayı soğuktan koruyan bir mekanizma olarak anlatılıyor; kışlık buğdayların ülkemizde sonbaharda ekilmesinin sebebi de bu.

Alternatif buğdaylar ikisinin arasında duruyor. Soğuklanma ihtiyaçları düşük olduğundan kışı sert geçmeyen bölgelerde de başaklanabiliyor, geç kalan ekimlere daha kolay uyum sağlıyorlar. Kışlık bir çeşit ise kışı görmeden başaklanmıyor; ilkbaharda ekildiğinde başak vermeden yeşil kalabiliyor. Bu ayrım, çeşit seçiminde atılacak ilk adım.

Renan: sert ve uzun kışlar için

Renan, Fransız ıslah kuruluşu Agri Obtentions’ın uzun yıllardır ekilen çeşitlerinden biri; Fransa’da 1990’da tescil edildi. Belirgin biçimde kışlık bir çeşit, soğuğa dayanımı da en üst düzeyde. Vernalizasyon ihtiyacı olduğundan kışı görmeden başaklanmıyor; bu yüzden ilkbaharda ekilmiyor ve ekim penceresi sonbaharla sınırlı. Orta ve Doğu Anadolu’da ekim ayı içinde, Geçit bölgeleri ile Marmara’da ekim sonu ile kasım başında ekilmesini öneriyoruz.

Renan orta geççi bir çeşit. Kardeşlenmesi yüksek, sapı kuvvetli ve yatmaya dayanıklı; 95-100 cm boyuyla saman verimi de yüksek. Danesi kırmızı ve iri, hektolitre ağırlığı 78-82 kg, proteini yüzde 13 ile 16,7 arasında. Kuru koşulda dekara 350-400 kg, sulu koşulda 500-700 kg verim alınıyor. Orta Anadolu, Batı ve Doğu Geçit bölgeleri, Doğu Anadolu ve Marmara’nın bahar yağışı alan kesimleri için öneriyoruz; taban, yarı taban ve kıraç arazinin hepsinde yetişiyor. Renan, Fransa’da organik buğday üretiminde de tercih edilen çeşitlerden biri.

Tigre: erkenci, kurağa dayanıklı ve beyaz sert daneli

Tigre da aynı ıslahçının çeşidi, ancak tarladaki davranışı Renan’dan farklı. Alternatif karakterli ve başaklanması erkenci; kurağa dayanımı yüksek, soğuğa dayanımı iyi. Erken başaklanan bir çeşitte dane dolumu yaz sıcakları ve kuraklık bastırmadan ilerliyor. Kurağa dayanımı da buna eklenince Tigre, Geçit bölgeleri ile kışı daha ılık geçen sıcak bölgeler için öne çıkıyor. Soğuklanma ihtiyacı düşük olduğundan kışın yeterince soğumayan yerlerde de başaklanabiliyor.

Tigre’nin danesi beyaz, sert ve oval. “Anadolu Beyaz Sert Buğdaylar” grubunda yer alıyor; TMO bu grubu birinci sınıf olarak değerlendiriyor. Alveograf enerjisi 450-500, gluten oranı yüzde 32-38, proteini yüzde 12-16, hektolitre ağırlığı 75-80 kg. Kardeşlenmesi orta düzeyde, 8-12 kardeş veriyor; 95-105 cm boyunda, sapı kuvvetli ve yatmaya dayanıklı. Külleme ve pasa orta düzeyde tolerans gösteriyor, taban, yarı taban ve kıraç arazinin hepsinde ekilebiliyor.

Galloway: kılçıksız başak ve erkenci başaklanma

Galloway, Agri Obtentions’ın Fransa’da 2023’te tescil edilen yeni kışlık ekmeklik buğdayı. İlk bakışta kılçıksız başağıyla ayrılıyor. Sapa kalkması sakin, başaklanması erkenci, soğuğa dayanımı iyi. Sarı pasa karşı oldukça dayanıklı, kahverengi pas ve fusaryuma karşı orta düzeyde. Buna karşılık kök boğazında görülen göz lekesi hastalığına hassas. Bu hastalık buğday ardına buğday ekilen tarlalarda daha çok sorun çıkardığından Galloway’i ekim nöbeti yapılan tarlalara ekmeyi öneriyoruz.

Galloway’in danesi sert; alveograf enerjisi yüzde 14 protein düzeyinde 310-395 arasında ölçülüyor. Verim ile protein arasındaki dengesi çeşidin güçlü yanlarından biri. Bu değerler Fransa’daki denemelerden geliyor; Galloway’in sizin bölgenizde nasıl sonuç verebileceğini Emin Erdoğan’a danışabilirsiniz.

Dane rengi, sertlik ve alıcının baktığı değerler

Ekmeklik buğdayın değeri, danenin rengine ve sertliğine göre yapılan sınıflandırmayla başlıyor. TMO’nun ekmeklik buğday alım baremi kırmızı sert, beyaz sert, kırmızı diğer ve beyaz diğer gruplarından oluşuyor. Sert ve koyu renkli buğdayların genellikle daha fazla protein içerdiği ve protein kalitesinin yüksek olduğu kabul ediliyor. Hasattan sonra farklı çeşitlerin birbirine karıştırılmaması da partinin sınıfını korumak için önemli.

Un sanayisi için danenin yanında hamurun gücü de önemli. Bunu ölçen değerlerden biri alveograf enerjisi; W harfiyle gösteriliyor ve yükseldikçe hamur daha güçlü oluyor. Avrupa’da ekmeklik buğdayın en üst grubu BAF, yani “geliştirici ve güçlü buğdaylar” sınıfı; üç çeşidimiz de bu sınıfta değerlendiriliyor. Fransa’da bu sınıftaki buğdaylar çoğunlukla un fabrikalarıyla sözleşmeli ekiliyor ve unları güçlendirmek için kullanılıyor.

Dane renginin bir de tarla tarafı var. Eskişehir’de yapılan bir denemede kırmızı daneli buğdaylar soğuğa beyaz danelilerden daha dayanıklı çıkmış. Kırmızı daneli Renan’ın soğuk bölgelere, beyaz daneli Tigre’nin daha ılık bölgelere önerilmesi bu gözlemle de örtüşüyor.

Tarlanıza ve bölgenize göre seçim

Üç çeşidi birlikte düşündüğümüzde seçim büyük ölçüde iklime ve ekim tarihine dayanıyor. Kışın sert ve uzun geçtiği Orta ve Doğu Anadolu’da, ekimi ekim ayı içinde yapabilecek üretici için Renan’ı öneriyoruz; soğuğa dayanımı yüksek, kardeşlenmesinin güçlü olması da kıştan sonra açılan boşlukların kapanmasına yardım ediyor. Geçit bölgelerinde, kışı ılık geçen yerlerde ve baharı kurak geçebilen tarlalarda erkenci ve kurağa dayanıklı Tigre öne çıkıyor. Kılçıksız başak isteyen ya da kaliteye dayalı sözleşmeli üretim yapan üretici için Galloway yeni bir seçenek; bu çeşitte ekim nöbetine dikkat edilmesini öneriyoruz.

Üç çeşitte de tohumluk normu dekara 22-25 kg aralığında, ekim derinliği 4-6 cm. Tohumluk miktarının tarla koşuluna göre nasıl ayarlanacağını dekara kaç kilo tohumluk yazımızda, sertifikalı tohumluğun neyi güvence altına aldığını tohumluk sertifika kademeleri yazımızda anlattık. Ekimden sonra çıkışın nasıl sayılacağını ve kışın tarlada neye bakılacağını da çıkış kontrolü ve kış zararı yazımızda bulabilirsiniz.

Çeşit seçimi her sezon yeniden düşünülmesi gereken bir karar; ekim tarihi geciktiğinde ya da tarlanın durumu değiştiğinde seçim de değişebiliyor. Tarlanızın bulunduğu ili, kıraç mı sulu mu olduğunu ve ekimi hangi tarihe planladığınızı paylaşırsanız Emin Erdoğan uygun buğday çeşidini sizinle birlikte belirleyebilir: +90 506 101 01 50.

← Blog listesine dön

Hangisi tarlanıza uyar?
Bölgenizi ve sulama durumunuzu söyleyin, ziraat mühendisimiz çeşit önersin.
+90 506 101 01 50