Ekim mevsimi yaklaştığında telefonlarımıza gelen soruların başında hep aynısı var: dekara kaç kilo atmalı? Soru basit görünüyor, ama cevabı üç ayrı yerden üç ayrı sayı olarak geliyor. Çeşidin künyesi bir aralık veriyor; arpa çeşitlerimiz için kuru koşulda dekara 25-30 kg, sulu koşulda 22-25 kg. Devlet, tohumluk desteğini hesaplarken dekara 23 kg’ı baz alıyor. Üretici ise alışkanlıkla, çoğu zaman hiç hesap yapmadan, 30 kg atıyor. Bu üç sayının hiçbiri yanlış değil; her biri farklı bir şeyi anlatıyor. Künyedeki aralık çeşidin tarlada gerçekten istediği miktar, 23 kg desteğin hesap tabanı, 30 kg ise tohumun eksik kalmaması yönündeki tercih. Bizim önerimiz, künyedeki aralığın içinde kalmak ve tarlanın su durumuna göre bu aralığın alt ya da üst ucunu seçmek. Aşağıdaki tablo beş çeşidimiz için bu aralıkları yan yana gösteriyor.
| Çeşit | Kuru koşul | Sulu koşul |
|---|---|---|
| Ramata (6 sıralı arpa) | 25-30 kg/da | 22-25 kg/da |
| Manava (2 sıralı arpa) | 25-30 kg/da | 22-25 kg/da |
| Sinanbey (2 sıralı arpa) | 25-30 kg/da | Sulu şartlarda tavsiye edilmez |
| Renan (ekmeklik buğday) | 22-25 kg/da | |
| Tigre (ekmeklik buğday) | 22-25 kg/da | |
Kilo ile bitki sayısı arasındaki fark
Tabloda kilogramla konuşuyoruz ve bunun bir sebebi var. Mısır ya da ayçiçeği ekiminde norm, metrekareye kaç bitki düşeceği üzerinden hesaplanır; o bitkiler tek sap verdiği için atılan tohum sayısı kadar bitki, o kadar başak ya da tabla elde edilir. Arpa ve buğdayda bu hesap tutmuyor. Bir arpa tohumu tek sapla kalmıyor; baharda kardeşleniyor, yani dibinden yeni saplar sürüyor ve tek bir tohum birkaç başağa dönüşüyor. Kaç kardeş vereceği ise çeşitten çeşide değişiyor. Metrekareye bitki sayısı vermeye kalkıldığında 300 ile 650 arasında öyle geniş bir aralık çıkıyor ki pratikte kimseye yol göstermiyor. Kilogram, tarlada tartılabilen ve mibzere ayarlanabilen tek ölçü olduğu için künyeler kilogramla yazılıyor.
Künyedeki aralığın içinde bir pay daha saklı. Atılan tohumun tamamı bitkiye dönüşmez. Sertifikalı tohumluğun analiz belgesinde çimlenme oranı yüzde 97-98 çıkıyor ve arpa tohumluğunda bu oran hiçbir koşulda yüzde 85’in altına inmiyor. Tarlada ise laboratuvardan farklı olarak yüzde 5 ile 10 arasında bir kayıp daha yaşanıyor. Toprak her tohuma aynı tavı vermiyor, kuşlar ve böcekler bir kısmını alıyor, bazı tohumların çimlenme gücü diğerlerinden düşük kalıyor ve en çok da derin ekim, tohumun yüzeye çıkamadan gücünü tüketmesine yol açıyor. Ekim derinliğinin neden 3-5 cm olması gerektiğini kışlık arpa ekim zamanı yazısında ayrıntılı anlatmıştık. Buradaki önemli nokta şu: bu kayıp payı künyedeki aralığa zaten dahil. Üstüne bir pay daha eklemeye gerek yok.
Fazla tohumun tarlada ödediği bedel
Sahada gördüğümüz tablo ise farklı. Dekara 30 kg yaygın bir uygulama; mibzer ayarının biraz daha açık tutulması da öyle. Bunun arkasında anlaşılır bir endişe var: tohum eksik kalırsa tarla boş kalır. Ne var ki fazla tohumun tarlada bir bedeli var ve bu bedel çoğu zaman görünmüyor. Bitki sıklaştıkça her bitki suyu, ışığı ve topraktaki besini komşusuyla paylaşmak zorunda kalıyor. Rekabet arttıkça besin yetmiyor, saplar inceliyor, başaklar cılızlaşıyor. Sık bir bitki örtüsü havalanmadığı için hastalık da daha kolay tutunuyor. Sonuçta daha çok tohum harcanıp daha az ürün alınıyor.
Bunun tersine bir örnek de yaşadık. Dekara 25 kg önerdiğimiz bir tarlaya 20 kg atan bir üretici, bakımını iyi yaptığında daha kârlı bile çıkabildi; bitkiler rahat kardeşlendi, başaklar iri oldu. Bu, daha az tohum atılması gerektiği anlamına gelmiyor elbette. Söylemek istediğimiz, künyedeki aralığın içinde kalmanın ve gerekmedikçe üst sınırına çıkmamanın çoğu tarlada yeterli olduğu.
Aynı mantık geç ekim için de geçerli. Ekim takvimi kaydığında tohumu artırma eğilimi yaygın; biz artırmıyoruz. Geç ekimde kaybedilen şey bitkinin kışa girmeden köklenme süresi ve bunu tohum sayısıyla geri almak mümkün değil. Fazla tohum yalnızca yukarıda anlattığımız rekabeti getiriyor. Geç kalındığında gözden geçirilmesi gereken miktar değil, çeşit ve tarih.
Tarlaya göre karar: kıraç, sulu ve ekim yöntemi
Künyede kuru ve sulu koşul için iki ayrı rakam olmasının başlıca sebeplerinden biri su. Kıraç arazide toprağın nemi yağışa bağlı ve her tohum çimlenecek suyu bulamayabiliyor. Bu belirsizliği karşılamak için kıraçta tohum biraz daha fazla atılıyor; aralığın üst ucu buradan geliyor. Sulu arazide çimlenme garantiye yakın olduğundan tohum normal miktarda atılıyor ve aralığın alt ucu yeterli oluyor. Tam kıraç araziler için seçilmiş Sinanbey’de sulu koşul için rakam vermiyoruz, çünkü çeşidi sulu arazide tavsiye etmiyoruz.
Miktar kadar yöntem de önemli. Bölgemizde mibzer çok daha yaygın ve biz de mibzeri öneriyoruz; sebebi kontrol. Serpme ekimde tohum elle ya da gübre dağıtıcısıyla yüzeye saçılır, dekara giden miktar kontrol edilemez ve genellikle gereğinden fazla tohum kullanılır. Mibzerde ise miktar ayarlanır, tohum sıraya ve istenen derinliğe bırakılır, dekara kaç kilo gittiği tartılarak görülebilir. Mibzer ayarı makineden makineye değiştiği için belirli bir ayar tarifi vermiyoruz; makinenin kendi kılavuzu ve ilk birkaç dekarda yapılacak bir tartım doğru ayarı verir.
Son olarak çuval hesabı. Tohumluğumuz 50 kg çuvalda geliyor ve dekara 25 kg hesabıyla bir çuval iki dekarı karşılıyor. On dekarlık bir tarla için beş çuval, kıraçta aralığın üst ucu tercih edildiğinde altı çuval yeterli oluyor.
Yazının başındaki soruya dönersek: dekara kaç kilo atılacağının cevabı künyede yazıyor ve o aralık çıkış kaybını da hesaba katıyor. Aralığın neresinde durulacağını tarlanın suyu belirliyor, miktarın tutturulmasını ise mibzer sağlıyor. Fazla tohum bir güvence değil, çoğu zaman gizli bir maliyet. Üç arpa çeşidinin künye değerlerini yan yana görmek için arpa tohumu çeşitleri sayfasındaki karşılaştırma tablosuna bakılabilir. Tarlanızın büyüklüğünü ve su durumunu bize ilettiğinizde ziraat mühendisimiz kaç çuval gerektiğini koşullarınıza göre hesaplar: +90 506 101 01 50.